Ιερά μονή
Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού Νησίου
Στο χωριό Νησί και δίπλα στο Βάλτο υπήρχε το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού. Σήμερα το μόνο που μας θυμίζει την ύπαρξη του είναι ο παλιός μοναστηριακός ναός, που στέκεται ευτυχώς ακόμη όρθιος ενάντια στη φθοροποιό δύναμη του χρόνου και της εγκατάλειψης, για να μας δείχνει την μεγάλη ανάπτυξη της Μονής.
Μία σαφή εικόνα του παλαιού αυτού μοναστηριού μπορούμε να συνθέσουμε μέσα από
τα κειμήλια του, τις τοιχογραφίες, την κτητορική επιγραφή
και τις λίγες αλλά σημαντικές αρχειακές πηγές.
Σύμφωνα
με την παράδοση, μέσα όστρακο
θαλάσσιας χελώνας βρέθηκαν με
θαυματουργικό τρόπο τα λείψανα των
Αγίων Αναργύρων.
Το σημείο που ανακαλύφθηκαν τα λείψανα είναι αυτό όπου είναι τοποθετημένη η Αγία Τράπεζα του μοναστηριακού ναού.
Αρχικά,
στον τόπο αυτό χτίσθηκε ένα
εκκλησάκι, ενώ αργότερα και αφού ιδρύθηκε μοναστήρι, οι μοναχοί μπάζωσαν την περιοχή γύρω από το νησάκι, του έκαναν προέκταση και οικοδόμησαν κελιά.
Το 1813 οικοδομήθηκε νέος μοναστηριακός ναός, αυτός που υπάρχει
σήμέρα, στην κύρια είσοδο του οποίου σώζεται η κτητορική του επιγραφή. Την ύπαρξη όμως παλαιότερου πιστοποιούν τόσο διάφορα ιερά και λειτουργικά σκεύη παλαιότερα του 1813, όσο και οι αναφορές για το μοναστήρι στα χειρόγραφα του Επισκόπου Κομπανίας Θεοφίλου (1749-1795). Με την πάροδο του χρόνου χτίστηκαν γύρω από την εκκλησία ολόκληρα κτιριακά παραρτήματα, όπως ηγουμενείο, πανδοχείο, αποθήκες, κελιά κ.α. Τα κελιά ήταν σε δύο ορθογώνια κτίρια, το ένα διόροφο και το άλλο ημιόροφο. Περιμετρικά χτίστηκε και ψηλός πέτρινος τοίχος για ασφάλεια, έχοντας δύο πόρτες εισόδου, μία ανατολικά και μία δυτικά. Τα κελιά βρισκόταν εκεί όπου είναι σήμερα ο ξενώνας, ενώ στο χώρο που βρίσκεται η αίθουσα δεξιώσεων οι καλόγεροι είχαν τον μπαχτσέ τους.
Στο εσωτερικό της εκκλησίας και πιο συγκεκριμένα, στο τμήμα της ξυλότυπης καλλιτεχνικής οροφής που βρίσκεται πάνω από το τέμπλο, υπάρχουν ζωγραφισμένες πάνω στο ξύλο τέσσερις απεικονίσεις του μοναστηριού, έχοντας γύρω του αρκετή βλάστηση, ενώ σε μία φαίνεται στο βάθος και η Τούμπα.
Το
μοναστήρι κατά τον καιρό της
Τουρκοκρατίας αποτέλεσε, το εθνικό,
θρησκευτικό και εκπαιδευτικό
προπύργιο της περιοχής, παράγοντας
σημαντικό έργο. Η Μονή των Αγίων Αναργύρων γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη κυρίως τον 18ο και 19ο αιώνα, όπως φαίνεται από το μεγάλο αριθμό των ιερών και λειτουργικών αντικειμένων της εποχής αυτής, αλλά και από την ημερομηνία κτίσεως του Καθολικού της (1813). Τα κειμήλια της δείχνουν μακροχρόνιο πνευματικό σύνδεσμο με την Αυτοκρατορική Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.
Ανάμεσα στα Ιερά Σκεύη εξέχουσα θέση έχει η οκτάγωνη λειψανοθήκη της Αγίας Αικατερίνης με ανάγλυφη την γνωστή Σιναϊτική παράσταση των τριών κορφών.
Είναι απομίμηση της αυθεντικής λειψανοθήκης του Σινά, όπου φυλάσσεται η Τίμια Κάρα της Αγίας Αικατερίνης και στην θέση, αυτή βρίσκονται τα γνωστά Σιναϊτικά αργυρά δαχτυλίδια, που δίνονται ως ευλογία στους ορθόδοξους προσκυνητές.
Υπάρχουν επίσης πολλά λειτουργικά σκεύη
και βιβλία, όπως επίσης και δύο
χειρόγραφα, το ένα με ακολουθία του Αγίου Μόδεστου "1773 υπό Δαμιανού μοναχού" και το άλλο μικρό ευχολόγιο με προσθήκες διαφορετικών εποχών".
Ιδιαίτερης επίσης θρησκευτικής και καλλιτεχνικής αξίας είναι και τα ξυλόγλυπτα Δεσποτικό και Βημόθυρα, η Αγία Τράπεζα με ξυλόγλυπτο επίσης ουρανό, το Κουβούκλιο των ιερών λειψάνων, ο
Άμβωνας, ο σταυρός επάνω στο τέμπλο, η ξυλότυπη καλλιτεχνική στα τρία κλίτη του ναού οροφή.
Ο παλαιός αυτός ναός των Αγίων Αναργύρων είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική και εσωτερικά χωρίζεται σε τρία κλίτη με δύο κιονοστοιχίες, που η κάθε σειρά έχει 6 κίονες. Οι εσωτερικές του διαστάσεις είναι 22X11 μέτρα, ενώ φωτίζεται από 20 περίπου παράθυρα. Είναι χτισμένος κατά το ρυθμό των εκκλησιών που χτίστηκαν επί Τουρκοκρατίας στο Ρουμλούκι, δηλαδή 1-1,5 περίπου μέτρα κάτω από το επίπεδο του εδάφους και με χαμηλή πόρτα, για να μην μπαίνουν οι Τούρκοι με τα άλογα μέσα και τις βεβηλώσουν, σύμφωνα με τη λαϊκή άποψη.
Πάνω από την κύρια είσοδο, στη δυτική πλευρά του ναού υπάρχει η κτητορική επιγραφή, ενώ επάνω απ' αυτήν υπάρχει εικονοστάσιο με τοιχογραφία των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού.
Ο κυρίως ναός χωρίζεται από το Ιερό με ξύλινο τέμπλο. Το δάπεδο είναι
πλακοστρωμένο με λευκές πλάκες. Η οροφή είναι ξύλινη και στο μεσαίο κλίτος ψηλότερη από τα πλαϊνά.
Σχηματίζονται δε στεφανώματα, που καλύπτονται με ταμπλάδες που φέρουν διακοσμήσεις από το φυτικό κύκλο. Στα πλαϊνά κλίτη, οι οροφές έχουν διακόσμηση από απλά γεωμετρικά σχήματα. Πάνω από το
τοξωτό επιστήλιο του κεντρικού κλίτους και στη βόρεια και νότια εσωτερική πλευρά των πλαϊνών, υπάρχουν μεταλλικές
πλάκες με ζωγραφισμένους πάνω τους διάφορους Αγίους.
Έξω από το ναό υπάρχει το χαγιάτι ή νάρθηκας των
Μακεδονικών εκκλησιών.
|
